سنجش و ارزیابی ترجیحات بصری شهروندان در ارتقای منظر جدارههای شهری آمل
منظر جدارههای شهری بهعنوان واسط ادراک فضایی شهروندان، نقشی بنیادین در ارتقای سرزندگی، دلبستگی مکانی و ارتقای کیفیت محیطی ایفا میکند. محورهای تجاری–فرهنگی شهر آمل در سالهای اخیر به دلایلی چون دگرگونیهای سریع کالبدی با بحران زوال زیباییشناسی روبهرو شده است. پژوهش حاضر با هدف سنجش ترجیحات بصری شهروندان آمل و تعیین سهم مؤلفههای کالبدی، ادراکی و اقلیمی در بازآفرینی منظر جدارههای شهری تدوین گردیده است. این مطالعه از منظر هدف کاربردی و از منظر ماهیت توصیفی–تحلیلی با بهرهگیری از تکنیکهای ترکیبی پیمایشی و پیمایش ترجیح بصری است. جامعه آماری شامل ساکنان شهر آمل بوده که با فرمول کوکران حجمی برابر با ۳۸۴ نفر محاسبه و در نهایت ۳۹۶ پرسشنامه استاندارد و مبتنی بر شبیهسازیهای تصویری تکمیل و گردآوری شد. تحلیل آماری دادهها در دو سطح توصیفی و استنباطی با بهرهگیری از آزمونهای مقایسه میانگین، تحلیل عاملی اکتشافی و مدلسازی معادلات ساختاری انجام پذیرفت. بر اساس نتایج آماری، میانگین کل ترجیح بصری شهروندان از وضعیت موجود (SD=0/86 و M=2/04) پس از اعمال مداخلات بازطراحی به سطح مطلوب (SD=0/61 و M=4/26) ارتقا یافت که معناداری این اختلاف با آزمون تی زوجی احراز گردید (P<0/05 و t=2/115). تحلیل رگرسیونی و معادلات ساختاری نشان داد که مؤلفه «کیفیتهای محیطی و فرمی» با ضریب بتای استاندارد (P<0/000 و t=8/805 و β=0/382) قویترین پیشبینیکننده ترجیح بصری است و پس از آن ابعاد «هماهنگی و انسجام کالبدی» ()، «سرزندگی و نفوذپذیری» (t=6/615 و β=0/271)، «خوانایی و هویت معماری» (t=4/278 و β=0/168) و «پیچیدگی و تنوع بصری» (t=3/457 و β=0/129) به ترتیب در رتبههای بعدی اثرگذاری قرار دارند. همچنین، مدل نهایی توانست ۶۴/۱ درصد از واریانس تغییرات ترجیح بصری شهروندان را تبیین نماید. در نتیجهگیری کلی میتوان بیان داشت که مداخله در منظر جدارههای شهری آمل نباید به صورت یکسان و بالا به پایین اعمال شود؛ بلکه موفقیت سیاستهای بازآفرینی در این شهر گرانیگاهی است که باید بر پایه اولویتبندی آماری بهدستآمده؛ یعنی در گام نخست بر «پالایش زواید بصری و ساماندهی تابلوها» در محورهای تجاری متراکم (مانند خیابان امام رضا) و در گام دوم بر «احیای پیوند با بستر طبیعی رودخانه هراز، تلفیق پوشش گیاهی و کاربست مصالح بومی سازگار با اقلیم» (مانند خیابان ۱۷ شهریور) متمرکز گردد تا ادراک عینی شهروندان با راهبردهای کالبدی انطباق کامل یابد.